Thuế xuất khẩu phân bón 0%: 'Chìa khóa' để doanh nghiệp Việt bứt phá toàn cầu

Việc điều chỉnh thuế xuất khẩu phân bón về mức 0% không chỉ là yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn giúp doanh nghiệp tối ưu hóa sản xuất trong bối cảnh hội nhập.

Trong khi các “cường quốc” về phân bón như Trung Quốc, Indonesia, Malaysia và các quốc gia Trung Đông đã đồng loạt đưa mức thuế xuất khẩu về 0% từ đầu năm 2025, Việt Nam vẫn đang duy trì mức thuế 5% đối với phân ure và super lân. Sự chênh lệch này vô hình trung tạo ra một rào cản chi phí, khiến sản phẩm nội địa mất đi lợi thế về giá ngay khi vừa bước ra khỏi cửa khẩu, làm suy giảm nghiêm trọng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Nghịch lý “hai chiều” và sự thiếu linh hoạt trong điều hành thuế

Thị trường phân bón vốn có đặc thù biến động theo mùa vụ cực kỳ khắt khe. Theo phân tích của ông Nguyễn Văn Phụng, chuyên gia thuế cao cấp, doanh nghiệp phân bón Việt Nam thường xuyên rơi vào trạng thái “hai chiều”: nhập khẩu trong chính vụ để bù đắp thiếu hụt và tìm đường xuất khẩu khi thấp vụ để giải phóng hàng tồn.

Tuy nhiên, công cụ thuế hiện nay lại vận hành một cách cứng nhắc. Việc áp dụng mức thuế 5% cố định trong thời điểm nguồn cung trong nước dư thừa khiến nhiều doanh nghiệp bỏ lỡ “thời điểm vàng” để đẩy hàng ra thế giới. Thay vì đóng vai trò là công cụ điều tiết linh hoạt, thuế xuất khẩu hiện nay lại trở thành gánh nặng chi phí.

Tại sao thuế cần được điều chỉnh theo thời điểm?

• Khi thiếu hụt nguồn cung: Tăng thuế xuất khẩu để ưu tiên giữ hàng cho nông dân trong nước, đảm bảo an ninh lương thực.
• Khi dư thừa nguồn cung: Giảm thuế về 0% để thúc đẩy xuất khẩu, tránh tồn kho và ổn định giá thành sản xuất.

Hệ lụy từ áp lực tồn kho: Khi doanh nghiệp và nông dân cùng chịu thiệt

Nhìn từ góc độ vận hành, bà Bùi Thị Thanh Giang (Tập đoàn Hóa Chất) chỉ ra một vòng xoáy chi phí đáng lo ngại. Từ tháng 6 đến tháng 11 hàng năm, nhu cầu nội địa giảm sâu, khiến lượng tồn kho tăng vọt. Điều này dẫn đến:

1. Đọng vốn: Vốn sản xuất không được quay vòng, làm tăng chi phí lãi vay ngân hàng.
2. Suy giảm chất lượng: Phân bón lưu kho lâu dễ bị ẩm, giảm hiệu quả sử dụng.
3. Tăng giá thành: Khi doanh nghiệp buộc phải giảm công suất hoặc sản xuất cầm chừng, chi phí bảo trì và vận hành cố định sẽ bị đẩy vào giá thành sản phẩm của cả năm.

Ngược lại, nếu thuế được giảm về 0%, doanh nghiệp có thể tận dụng sự “lệch pha” mùa vụ với các thị trường lớn như Ấn Độ (vụ hè từ tháng 6-7, vụ Đông từ tháng 10-11). Việc xuất khẩu thành công trong giai đoạn thấp vụ sẽ giúp duy trì công suất nhà máy, giảm chi phí bình quân trên mỗi đơn vị sản phẩm, từ đó gián tiếp hạ giá bán cho nông dân trong nước.

Ba bài toán chiến lược để nâng tầm phân bón Việt

TS Hà Huy Ngọc, Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách - Viện Kinh tế và Thế giới Việt Nam, khẳng định giảm thuế chỉ là điều kiện cần. Để thực sự bứt phá, ngành phân bón cần giải quyết đồng bộ ba nút thắt sau:

1. Tối ưu hóa Logistics

Chi phí vận chuyển hiện nay vẫn là một “điểm đen” làm bào mòn lợi nhuận. Việt Nam cần đầu tư hạ tầng logistics chuyên dụng ngay tại các khu sản xuất lớn để giảm chi phí vận tải, giúp giá thành xuất khẩu cạnh tranh hơn.

2. Vượt rào cản thương mại

Các quy định về kiểm dịch và tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe của mỗi quốc gia là một thử thách lớn. Đặc biệt, nguy cơ bị điều tra chống bán phá giá luôn hiện hữu. Do đó, cơ chế cảnh báo sớm từ các Bộ, ngành là cực kỳ quan trọng để doanh nghiệp không bị “sốc” khi tiến ra biển lớn.

3. Chuyển đổi xanh - Yêu cầu bắt buộc

Ngành hóa chất nói chung và phân bón nói riêng đang chịu áp lực khổng lồ về giảm phát thải. Việc chuyển đổi sang sản xuất xanh không còn là lựa chọn mà là điều kiện sinh tồn. Doanh nghiệp cần được hỗ trợ về tín dụng xanh và công nghệ mới để đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường quốc tế.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Lời kết: Việc gỡ bỏ thuế xuất khẩu phân bón không đơn thuần là hỗ trợ doanh nghiệp, mà là chiến lược để tối ưu hóa chuỗi giá trị nông nghiệp. Khi doanh nghiệp khỏe mạnh, quy trình sản xuất vận hành liên tục, người nông dân sẽ được hưởng lợi từ mức giá ổn định và chất lượng sản phẩm tốt hơn.

Theo bạn, ngoài thuế, đâu là rào cản lớn nhất khiến phân bón Việt Nam chưa thể thống lĩnh thị trường khu vực? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn dưới phần bình luận.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao việc giảm thuế xuất khẩu phân bón về 0% lại quan trọng lúc này?Vì nhiều đối thủ cạnh tranh lớn như Trung Quốc, Indonesia và Malaysia đã áp dụng mức thuế 0%, khiến phân bón Việt Nam (đang chịu thuế 5%) bị đội giá và mất lợi thế cạnh tranh.

Việc xuất khẩu phân bón có ảnh hưởng đến nguồn cung trong nước không?Nếu điều hành linh hoạt, xuất khẩu chỉ được đẩy mạnh vào thời điểm thấp vụ (dư thừa cung), giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất và giảm giá thành sản phẩm cho nông dân.

Ngoài thuế, ngành phân bón Việt Nam cần cải thiện điều gì để xuất khẩu tốt hơn?Cần tập trung giải quyết 3 vấn đề: giảm chi phí logistics, vượt qua các rào cản kỹ thuật/phòng vệ thương mại và thực hiện chuyển đổi sản xuất xanh bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc giảm thuế xuất khẩu phân bón về 0% lại quan trọng lúc này?

Vì nhiều đối thủ cạnh tranh lớn như Trung Quốc, Indonesia và Malaysia đã áp dụng mức thuế 0%, khiến phân bón Việt Nam (đang chịu thuế 5%) bị đội giá và mất lợi thế cạnh tranh.

Việc xuất khẩu phân bón có ảnh hưởng đến nguồn cung trong nước không?

Nếu điều hành linh hoạt, xuất khẩu chỉ được đẩy mạnh vào thời điểm thấp vụ (dư thừa cung), giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất và giảm giá thành sản phẩm cho nông dân.

Ngoài thuế, ngành phân bón Việt Nam cần cải thiện điều gì để xuất khẩu tốt hơn?

Cần tập trung giải quyết 3 vấn đề: giảm chi phí logistics, vượt qua các rào cản kỹ thuật/phòng vệ thương mại và thực hiện chuyển đổi sản xuất xanh bền vững.