Khánh Hòa: Chiến lược tối ưu nhân lực trước thách thức già hóa dân số

Khánh Hòa đang quyết liệt triển khai chính sách lao động thích ứng già hóa dân số nhằm tối ưu hóa nguồn nhân lực trung niên và cao tuổi, đảm bảo an sinh xã hội và tăng trưởng bền vững.

Khi cơ cấu dân số thay đổi, bài toán về nhân lực không còn chỉ là thu hút người trẻ mà là làm sao để khai thác hiệu quả giá trị từ những người đi trước. Tỉnh Khánh Hòa hiện đang đứng trước một bước ngoặt về nhân khẩu học với tốc độ già hóa diễn ra nhanh chóng, đòi hỏi những thay đổi căn bản trong tư duy quản lý lao động.

Thực trạng báo động về tốc độ già hóa dân số tại Khánh Hòa

Số liệu thống kê cho thấy một xu hướng chuyển dịch rõ rệt trong cơ cấu dân số của tỉnh. Tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên đã tăng từ 12,3% (năm 2021) lên 14,4% (năm 2025) và dự báo sẽ chạm mốc 16,9% vào năm 2030. Chỉ số già hóa dân số cũng ghi nhận mức tăng đáng kể, từ 46,15% năm 2021 lên 52,75% vào năm 2024.

Đi kèm với đó là sự cải thiện về tuổi thọ trung bình (đạt 74,5 tuổi vào năm 2024), minh chứng cho sự phát triển của hệ thống y tế. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc Khánh Hòa có nguy cơ sớm kết thúc thời kỳ “dân số vàng”. Đáng lo ngại hơn, quá trình này diễn ra không đồng đều, tập trung mạnh tại các đô thị và vùng ven biển do mức sinh thấp và làn sóng di cư của lao động trẻ đến các trung tâm kinh tế lớn, tạo ra khoảng trống nhân lực nghiêm trọng tại địa phương.

Những “điểm nghẽn” trong cơ cấu lao động hiện nay

Theo ông Nguyễn Thành Sơn, Phó Giám đốc Sở Nội vụ, dù có hơn 1 triệu người trong độ tuổi lao động, nhưng thị trường đang bị “già hóa từ bên trong”. Nhóm lao động từ 40 đến 59 tuổi tăng nhanh trong khi lực lượng trẻ tăng chậm. Thực trạng đáng quan tâm là nhóm lao động trung niên và cao tuổi hiện nay chủ yếu hoạt động trong khu vực phi chính thức, tự tạo việc làm quy mô nhỏ với thu nhập bấp bênh.

Có ba rào cản lớn mà nhóm lao động này đang gặp phải:

• Thiếu mô hình linh hoạt: Các công việc bán thời gian hoặc linh hoạt phù hợp với thể trạng người lớn tuổi chưa được phát triển đồng bộ.
• Hổng kỹ năng số: Khả năng tiếp cận đào tạo lại và chuyển đổi nghề nghiệp còn hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ.
• Nguy cơ mất việc: Khi doanh nghiệp tái cơ cấu hoặc nâng cấp công nghệ, lao động lớn tuổi là đối tượng dễ bị tổn thương nhất.

Trong khi đó, hàng chục nghìn vị trí việc làm mới mỗi năm trong lĩnh vực du lịch, dịch vụ và công nghiệp chế biến vẫn chủ yếu yêu cầu kỹ năng thấp, chưa tạo ra giá trị gia tăng cao, gây lãng phí tiềm năng kinh nghiệm của lao động lớn tuổi.

Chiến lược thích ứng: Từ “đối tượng thụ hưởng” đến “nguồn lực phát triển”

Thay vì nhìn nhận người cao tuổi là gánh nặng an sinh, Đề án mới của UBND tỉnh Khánh Hòa định nghĩa họ là một nguồn lực quan trọng. Mục tiêu là xây dựng hệ sinh thái việc làm bền vững, nơi kinh nghiệm và tri thức của người lớn tuổi được tôn vinh và sử dụng đúng chỗ.

Xây dựng hệ sinh thái việc làm linh hoạt

Tỉnh tập trung lồng ghép việc sử dụng lao động lớn tuổi vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh sẽ được nâng cấp để tổ chức các sàn giao dịch chuyên đề dành riêng cho nhóm từ 40 tuổi trở lên. Đồng thời, tỉnh sẽ xây dựng bộ tiêu chí “doanh nghiệp thân thiện với người lao động lớn tuổi”, khuyến khích các đơn vị sử dụng nhân sự cao tuổi ở vai trò cố vấn hoặc truyền nghề.

Phát triển “Kinh tế Bạc” và đào tạo lại kỹ năng

Một điểm sáng trong đề án là việc thúc đẩy “Kinh tế Bạc” (Silver Economy) - phát triển các sản phẩm, dịch vụ chuyên biệt cho người cao tuổi. Đây không chỉ là thị trường tiềm năng mà còn là cơ hội để lao động trung niên khởi nghiệp, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Các chương trình đào tạo lại sẽ được thiết kế ngắn hạn, linh hoạt, tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn như: logistics, kinh tế biển, du lịch chất lượng cao và chăm sóc sức khỏe.

Mục tiêu chiến lược đến năm 2030: Những con số biết nói

Khánh Hòa không chỉ đưa ra định hướng mà còn xác lập những chỉ tiêu định lượng cụ thể để đo lường hiệu quả:

• Tỷ lệ việc làm: Phấn đấu ít nhất 45% lao động từ 50 tuổi trở lên có việc làm ổn định.
• Đào tạo lại: 40-50% lao động trung niên và cao tuổi có nhu cầu sẽ được tư vấn, đào tạo lại nghề nghiệp.
• Khởi nghiệp: Hỗ trợ ít nhất 200 người cao tuổi khởi nghiệp, tạo ra việc làm cho khoảng 1.000 lao động thông qua các mô hình kinh tế bạc.
• An sinh: Mở rộng độ bao phủ bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế cho nhóm lao động này.

Già hóa dân số là một xu thế tất yếu, nhưng cách chúng ta ứng phó sẽ quyết định đó là áp lực hay là lợi thế. Bằng việc kết hợp giữa kinh nghiệm của thế hệ đi trước và công nghệ của thế hệ trẻ, Khánh Hòa đang hướng tới một mô hình phát triển bao trùm và bền vững.

Theo bạn, những rào cản lớn nhất khiến doanh nghiệp ngại tuyển dụng lao động trên 40 tuổi hiện nay là gì? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn cùng chúng tôi!