Siêu đô thị toàn cầu: Từ cuộc đua tăng trưởng đến chiến lược sinh tồn

Khả năng chống chịu của đô thị đang trở thành ưu tiên hàng đầu thay vì tăng trưởng nóng, khi các siêu thành phố phải đối mặt với khủng hoảng khí hậu và bất ổn xã hội ngày càng phức tạp.

Tại Hội nghị thượng đỉnh Mạng lưới các đô thị toàn cầu vì phát triển bền vững (G-NETS) 2026 diễn ra tại Tokyo, một sự chuyển dịch tư duy sâu sắc đã lộ diện. Những thuật ngữ hào nhoáng như “thành phố thông minh” hay “tăng trưởng xanh” giờ đây nhường chỗ cho một câu hỏi thực tế và gai góc hơn: Làm thế nào để một đô thị có thể tồn tại trong một thế giới đầy rẫy những biến số bất ổn?

Sự sụp đổ của tư duy “tối ưu hóa hiệu quả”

Trong nhiều thập kỷ, thước đo thành công của một siêu đô thị thường là những con số tăng trưởng GDP, số km đường cao tốc được xây mới hay những tòa chọc trời vươn cao. Tuy nhiên, mô hình phát triển dựa trên sự mở rộng nhanh chóng này vốn được thiết kế cho một môi trường ổn định, nơi chuỗi cung ứng vận hành trơn tru và khí hậu ít biến động.

Thực tế hiện nay cho thấy, các thành phố đóng góp hơn 80% GDP toàn cầu nhưng cũng chính là nơi phát thải 70% năng lượng. Sự tập trung mật độ cao biến đô thị thành những “nam châm” thu hút rủi ro. Khi một đợt nắng nóng cực đoan hay một sự cố đứt gãy năng lượng xảy ra, chính sự tối ưu hóa quá mức về hiệu quả lại khiến hệ thống dễ sụp đổ dây chuyền.

Thống đốc Tokyo Yuriko Koike khẳng định, các đô thị hiện đang đứng ở “tuyến đầu của cả tăng trưởng lẫn khủng hoảng”. Mục tiêu quản trị giờ đây không phải là làm cho thành phố vận hành nhanh hơn, mà là đảm bảo nó không bị tê liệt khi kịch bản xấu nhất xảy ra.

Định nghĩa lại hạ tầng: Khi dữ liệu quan trọng hơn bê tông

Thay vì những công trình bề thế, lợi thế cạnh tranh mới của các siêu đô thị nằm ở những giá trị “vô hình” nhưng thiết yếu. Đó là hệ thống hạ tầng ngầm chống ngập quy mô lớn, lưới điện thông minh có khả năng tự phục hồi (self-healing grids), và các không gian xanh giúp giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị.

Thị trưởng London Sadiq Khan đã thẳng thắn thừa nhận rằng phần lớn hạ tầng hiện đại được xây dựng cho một thế giới ổn định vốn không còn tồn tại. Khi những trận mưa “thế kỷ” xuất hiện hàng năm, hay biến động địa chính trị làm đứt gãy logistics, các thành phố buộc phải nâng cấp “hệ miễn dịch” của mình.

Trong bối cảnh này, công nghệ không còn là “phụ kiện” để làm đẹp cho danh hiệu thành phố thông minh, mà trở thành công cụ sinh tồn. Trí tuệ nhân tạo (AI) dự báo thiên tai và hệ thống điều phối giao thông thời gian thực giúp chính quyền phản ứng tức thời, biến dữ liệu trở thành một loại vật liệu xây dựng quan trọng không kém gì thép và bê tông.

Rủi ro xã hội: “Gót chân Achilles” của sự bền vững

Một điểm nhấn quan trọng tại G-NETS 2026 là lời cảnh báo về sự bào mòn tính bao trùm. Khả năng chống chịu không chỉ nằm ở kỹ thuật mà còn ở con người. Khi giá nhà leo thang và chi phí sinh hoạt vượt quá khả năng chi trả, các đô thị đang vô tình đẩy tầng lớp lao động và trung lưu ra ngoài.

Thị trưởng Paris Anne Hidalgo nhấn mạnh một thực tế nghiệt ngã: Nếu người dân không còn đủ khả năng sống trong thành phố, mọi chiến lược thích ứng khí hậu dù hiện đại đến đâu cũng chỉ là những bản vẽ trên giấy. Một đô thị thực sự bền vững phải là nơi con người có thể làm việc, sinh sống và cùng nhau vượt qua khủng hoảng.

Lời kết: Tư duy độc lập trong quản trị đô thị

Các siêu đô thị đang dần nhận ra họ không thể chờ đợi những thỏa thuận quốc tế chậm chạp. Từ việc tự thiết kế hệ thống chống ngập đến quản trị năng lượng độc lập, các chính quyền đô thị đang trở thành những thực thể chính sách tự chủ để tự bảo vệ mình.

Cuộc đua giữa các thành phố trong thập kỷ tới sẽ không còn là ai xây cao hơn hay tăng trưởng GDP nhanh hơn. Chiến thắng sẽ thuộc về những đô thị biết cách đứng vững lâu nhất trước những cơn bão của thời đại.

Theo bạn, các đô thị tại Việt Nam cần ưu tiên thay đổi điều gì nhất để tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu hiện nay? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn cùng chúng tôi.