Đầu tư công 2026-2030: Chấm dứt tư duy giải ngân, ưu tiên hiệu quả thực

Kết luận 18-KL/TW đánh dấu bước chuyển mình chiến lược trong quản trị đầu tư công, khi Chính phủ yêu cầu thay thế tư duy chạy theo tỷ lệ giải ngân bằng thước đo hiệu quả kinh tế - xã hội thực tế.

Trong nhiều năm, hoạt động đầu tư công thường rơi vào cái bẫy của những con số: giải ngân nhanh được khen, chậm bị phê bình. Tuy nhiên, Kết luận số 18-KL/TW của Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV đã mở ra một tư duy điều hành hoàn toàn mới cho giai đoạn 2026 - 2030. Mục tiêu không còn là “tiêu hết tiền” mà là “tiêu đúng chỗ”, biến vốn ngân sách thành công cụ kiến tạo tăng trưởng thực chất.

Thay đổi hệ quy chiếu: Từ tốc độ giải ngân sang hiệu quả đầu ra

Tại Hội nghị toàn quốc ngày ²⁴⁄₄, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã phát đi thông điệp quyết liệt: Không chạy theo thành tích giải ngân bằng mọi giá. Thực tế, một dự án giải ngân 100% nhưng không phát huy được công năng hoặc gây lãng phí thì giá trị thực tế bằng không, thậm chí là âm.

Điểm cốt lõi của tư duy mới là xác định vốn ngân sách phải đóng vai trò “vốn mồi”. Thay vì đầu tư dàn trải, nguồn lực nhà nước sẽ tập trung vào những dự án hạ tầng then chốt, tạo không gian tăng trưởng để thu hút vốn tư nhân. Điều này đòi hỏi mỗi đồng vốn đưa vào nền kinh tế phải được hạch toán chi tiết về lợi ích kinh tế - xã hội mà nó mang lại.

Số liệu thực tế cho thấy áp lực vốn năm 2026 là rất lớn với quy mô hơn 1 triệu tỷ đồng, chiếm tới 35,5% tổng chi ngân sách nhà nước (tăng so với mức 30,6% của năm 2025). Dù tỷ lệ giải ngân quý I/2026 đạt 11% (cao hơn cùng kỳ năm trước), nhưng Chính phủ yêu cầu tốc độ này phải đi đôi với chất lượng công trình và tuyệt đối không để xảy ra thất thoát, tiêu cực.

Chiến lược “thanh lọc” danh mục: Giảm 30% số lượng dự án

Để hiện thực hóa tinh thần Kết luận 18, một biện pháp mạnh tay đã được đưa ra: Cắt giảm ít nhất 30% tổng số dự án đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 so với giai đoạn trước, áp dụng đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Việc “siết” danh mục đồng nghĩa với việc khâu thẩm định sẽ trở nên khắt khe hơn. Một dự án chỉ được chấp nhận khi trả lời được ba câu hỏi lớn:

• Có thực sự cấp thiết trong bối cảnh hiện tại không?
• Khả năng triển khai thực tế có khả thi hay sẽ trở thành dự án treo?
• Giá trị tạo ra cho cộng đồng và doanh nghiệp là gì?

Đáng chú ý, Bộ Tài chính đang tham mưu cho Chính phủ thay đổi phương thức kiểm toán. Thay vì chỉ kiểm tra tính tuân thủ thủ tục (đúng quy trình), Kiểm toán Nhà nước sẽ đi sâu vào đánh giá hiệu quả thực tế của dự án. Đồng thời, hệ thống KPI cho nhiệm vụ giải ngân sẽ được thiết lập để đo lường chính xác năng lực thực thi.

Cá thể hóa trách nhiệm: Xóa bỏ “tấm bình phong” tập thể

Một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất của đầu tư công chính là tâm lý sợ sai, dẫn đến việc đẩy trách nhiệm cho tập thể. Kết luận 18-KL/TW đã trực diện giải quyết vấn đề này bằng yêu cầu cá thể hóa trách nhiệm.

Trách nhiệm tập thể không còn là nơi để né tránh. Từ người đứng đầu, lãnh đạo phụ trách đến cán bộ theo dõi dự án đều phải có đầu việc cụ thể, thời hạn rõ ràng và kết quả định lượng được. Đây sẽ là căn cứ then chốt để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ theo Quy định 366-QĐ/TW của Bộ Chính trị.

Chính phủ cũng khẳng định sẽ thay thế ngay những cán bộ, đơn vị tư vấn hoặc nhà thầu yếu kém, thiếu trách nhiệm. Việc xử lý nghiêm sai phạm không chỉ để răn đe mà còn để củng cố đạo đức công vụ, đảm bảo kỷ cương trong quản lý vốn nhà nước.

Góc nhìn chuyên gia: Từ văn bản đến thực thi

Nhìn từ góc độ quản trị, việc chuyển dịch từ “tư duy giải ngân” sang “tư duy hiệu quả” là một bước đi đúng đắn nhưng đầy thách thức. Điểm mấu chốt không nằm ở việc ban hành thêm quy định, mà ở quyết tâm chính trị của người đứng đầu. Khi áp lực giải ngân không còn là thước đo duy nhất, các địa phương sẽ bớt chạy theo số lượng và tập trung vào chất lượng công trình.

Bài học từ những dự án tồn đọng cho thấy: khó khăn về cơ chế thường chỉ là một phần, phần lớn là do thiếu sự phối hợp và thiếu người dám chịu trách nhiệm đến cùng. Khi KPI được gắn chặt với quyền lợi và trách nhiệm cá nhân, “vòng xoáy” chậm trễ mới có thể bị phá bỏ.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Bạn đánh giá thế nào về việc cắt giảm 30% số lượng dự án đầu tư công để tập trung nguồn lực? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn về giải pháp này trong phần bình luận dưới đây!

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Điểm mới nhất của Kết luận 18-KL/TW về đầu tư công là gì?Điểm mới cốt lõi là chuyển dịch từ việc đo lường bằng tốc độ giải ngân sang đo lường bằng hiệu quả kinh tế - xã hội thực tế của dự án.

Tại sao Chính phủ yêu cầu giảm 30% số lượng dự án đầu tư công?Để tránh tình trạng đầu tư dàn trải, manh mún, tập trung nguồn lực vào các dự án trọng điểm, có tính dẫn dắt và tạo không gian tăng trưởng.

Việc cá thể hóa trách nhiệm trong đầu tư công được thực hiện như thế nào?Giao việc cụ thể cho từng cá nhân (người đứng đầu, cán bộ phụ trách) với thời hạn và kết quả định lượng được, dùng KPI làm căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ.

Câu hỏi thường gặp

Điểm mới nhất của Kết luận 18-KL/TW về đầu tư công là gì?

Điểm mới cốt lõi là chuyển dịch từ việc đo lường bằng tốc độ giải ngân sang đo lường bằng hiệu quả kinh tế - xã hội thực tế của dự án.

Tại sao Chính phủ yêu cầu giảm 30% số lượng dự án đầu tư công?

Để tránh tình trạng đầu tư dàn trải, manh mún, tập trung nguồn lực vào các dự án trọng điểm, có tính dẫn dắt và tạo không gian tăng trưởng.

Việc cá thể hóa trách nhiệm trong đầu tư công được thực hiện như thế nào?

Giao việc cụ thể cho từng cá nhân (người đứng đầu, cán bộ phụ trách) với thời hạn và kết quả định lượng được, dùng KPI làm căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ.