Cải cách điều kiện kinh doanh: Cần cắt giảm thực chất, tránh 'bình mới rượu cũ'

Việc cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện là bước đi then chốt để giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nhưng cần phân biệt rõ giữa gộp thủ tục và cắt giảm thực chất.

Trong nỗ lực khơi thông nguồn lực cho nền kinh tế, Bộ Tư pháp cùng Hội đồng thẩm định độc lập đang rà soát kỹ lưỡng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về việc cắt giảm các ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đây không chỉ là một thủ tục hành chính mà là cuộc cải cách tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường của hàng triệu doanh nghiệp.

Chi tiết lộ trình cắt giảm các ngành nghề kinh doanh có điều kiện

Dự thảo Nghị quyết hiện nay bao gồm 6 điều và 2 phụ lục, tập trung vào việc điều chỉnh phạm vi các ngành nghề quy định tại Phụ lục IV Luật Đầu tư. Mục tiêu cụ thể được đặt ra như sau:

• Sửa đổi: 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh để phù hợp với thực tiễn.
• Bãi bỏ: 60 ngành, nghề do 12 bộ và cơ quan ngang bộ quản lý, bao gồm cả những nhóm ngành chưa xác định rõ điều kiện hoặc cơ quan chủ quản.

Theo kế hoạch, Nghị quyết này dự kiến sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026 đến hết ngày 01/03/2027. Đây là khoảng thời gian chuyển tiếp quan trọng để các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp thích ứng với quy định mới.

“Gộp thủ tục” và “Cắt giảm thực chất”: Ranh giới mong manh nhưng quan trọng

Một vấn đề cốt lõi được các chuyên gia và đại biểu tại phiên họp nhấn mạnh là sự nhầm lẫn giữa việc đơn giản hóa hình thức và bãi bỏ nội dung. Thực tế, nhiều trường hợp cơ quan quản lý thực hiện “gom, gộp” nhiều thủ tục vào một đầu mối, khiến số lượng giấy tờ giảm đi nhưng nghĩa vụ tuân thủ và các điều kiện khắt khe vẫn giữ nguyên.

Dưới góc nhìn chuyên gia, việc gộp thủ tục chỉ là thay đổi về mặt kỹ thuật. Để thực sự hỗ trợ doanh nghiệp, cơ quan soạn thảo cần tập trung vào cắt giảm thực chất, tức là xóa bỏ những điều kiện kinh doanh không còn phù hợp, gây rào cản gia nhập thị trường hoặc làm tăng chi phí vận hành không cần thiết.

Xây dựng bộ tiêu chí đo lường hiệu quả cải cách

Để tránh tình trạng cải cách trên giấy tờ, các đại biểu đề xuất thiết lập một hệ thống đo lường định lượng cụ thể. Thay vì báo cáo theo số lượng văn bản được ban hành, cần đánh giá dựa trên:

• Chi phí tuân thủ: Số tiền và thời gian doanh nghiệp tiết kiệm được sau khi bãi bỏ điều kiện.
• Hồ sơ thực tế: Số lượng chứng chỉ, yêu cầu về vốn, nhân sự và cơ sở vật chất được cắt giảm thực sự.
• Thời gian xử lý: Tốc độ cấp phép và phê duyệt thủ tục được rút ngắn bao nhiêu ngày.
• Thay đổi tư duy quản lý: Tỷ lệ chuyển đổi từ tiền kiểm (kiểm tra trước khi cho phép) sang hậu kiểm (giám sát sau khi hoạt động), tạo không gian tự do sáng tạo cho doanh nghiệp.

Đảm bảo không tạo khoảng trống pháp lý khi bãi bỏ điều kiện

Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh lưu ý rằng, việc bãi bỏ các điều kiện kinh doanh không được phép tạo ra “khoảng trống” trong quản lý nhà nước. Khi một điều kiện bị xóa bỏ, các bộ, ngành liên quan phải có giải pháp quản lý thay thế tương ứng.

Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan để đảm bảo tính khả thi, không làm gián đoạn hoạt động quản lý nhưng vẫn đảm bảo an toàn và trật tự xã hội. Việc xác định rõ thẩm quyền của từng cơ quan trong tổ chức thực hiện sẽ là chìa khóa để Nghị quyết đi vào cuộc sống một cách hiệu quả.

Lời kết: Cải cách điều kiện kinh doanh không nên là một cuộc dọn dẹp về mặt hành chính, mà phải là một chiến lược giải phóng nguồn lực. Khi gánh nặng chi phí tuân thủ được gỡ bỏ, doanh nghiệp mới có đủ động lực để đổi mới sáng tạo và đóng góp thực chất vào tăng trưởng kinh tế.

Theo bạn, điều kiện kinh doanh nào hiện nay đang gây trở ngại lớn nhất cho doanh nghiệp? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận hoặc gửi ý kiến về cho chúng tôi.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Sự khác biệt giữa ‘gộp thủ tục’ và ‘cắt giảm thực chất’ là gì?Gộp thủ tục chỉ là thay đổi hình thức (gom nhiều giấy tờ thành một), trong khi cắt giảm thực chất là bãi bỏ hoàn toàn các điều kiện, yêu cầu khắt khe, giúp giảm chi phí và thời gian tuân thủ cho doanh nghiệp.

Dự thảo Nghị quyết về cắt giảm điều kiện kinh doanh dự kiến có hiệu lực khi nào?Nghị quyết dự kiến sẽ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/07/2026 đến hết ngày 01/03/2027.

Làm sao để đo lường hiệu quả của việc cải cách điều kiện kinh doanh?Hiệu quả được đo lường qua: số lượng điều kiện cụ thể bị bãi bỏ, thời gian xử lý thủ tục được rút ngắn, chi phí tuân thủ giảm và mức độ chuyển dịch từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Câu hỏi thường gặp

Sự khác biệt giữa ‘gộp thủ tục’ và ‘cắt giảm thực chất’ là gì?

Gộp thủ tục chỉ là thay đổi hình thức (gom nhiều giấy tờ thành một), trong khi cắt giảm thực chất là bãi bỏ hoàn toàn các điều kiện, yêu cầu khắt khe, giúp giảm chi phí và thời gian tuân thủ cho doanh nghiệp.

Dự thảo Nghị quyết về cắt giảm điều kiện kinh doanh dự kiến có hiệu lực khi nào?

Nghị quyết dự kiến sẽ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/07/2026 đến hết ngày 01/03/2027.

Làm sao để đo lường hiệu quả của việc cải cách điều kiện kinh doanh?

Hiệu quả được đo lường qua: số lượng điều kiện cụ thể bị bãi bỏ, thời gian xử lý thủ tục được rút ngắn, chi phí tuân thủ giảm và mức độ chuyển dịch từ tiền kiểm sang hậu kiểm.