Bước chân thầm lặng đưa công lý về với rẻo cao Lai Châu

Công tác thi hành án dân sự tại vùng cao Lai Châu không chỉ là thực thi pháp luật khô khan mà còn là hành trình đầy gian nan, đòi hỏi sự kiên trì và lòng tận tụy.

Lai Châu, vùng biên viễn nơi cuối trời Tây Bắc, là nơi hội tụ của hàng chục dân tộc anh em với những bản làng người Hà Nhì, La Hủ ẩn hiện trong sương sớm bên dòng sông Đà hùng vĩ. Tại đây, công việc của những Chấp hành viên không đơn thuần là xử lý các văn bản có dấu đỏ trên bàn giấy, mà là những cuộc dấn thân thực sự để đưa bản án từ lý thuyết vào đời sống.

Khi “thước đo” công việc là những kilomet đường rừng

Với các Chấp hành viên tại các Phòng khu vực của Lai Châu, thước đo hiệu quả công việc không nằm ở số trang hồ sơ mà được tính bằng số kilomet đường rừng họ đã đi qua. Mỗi mùa trong năm mang đến một thử thách riêng: mùa khô là bụi đỏ bám đầy quần áo, tóc tai; mùa mưa lại là nỗi ám ảnh về sạt lở đất, chia cắt giao thông.

Có những chuyến công tác mà xe máy trở nên vô dụng trước những cung đường lầy lội. Khi đó, hồ sơ được bọc kỹ trong nhiều lớp túi nilon để chống ẩm, và những người cán bộ phải lội bộ hàng giờ đồng hồ. Đôi khi, đích đến chỉ là một ngôi nhà sàn vắng chủ vì đương sự đã lên nương từ mờ sáng. Một chuyến đi trắng đêm, kết quả thu về chỉ là vài mẩu thông tin xác minh từ trưởng bản, nhưng họ vẫn kiên trì bởi họ hiểu rằng: nếu không bám địa bàn, công lý sẽ mãi nằm lại trong ngăn kéo.

Nghịch lý những vụ án “siêu nhỏ” và giá trị của sự nghiêm minh

Một đặc thù đầy trăn trở của thi hành án dân sự (THADS) vùng biên là những vụ việc có giá trị kinh tế cực thấp. Dưới góc nhìn của người miền xuôi, những khoản án phí hay bồi thường chỉ vỏn vẹn 200.000 đồng có thể coi là “siêu nhỏ”, nhưng để thu hồi được số tiền này, cán bộ phải di chuyển hàng trăm cây số trong nhiều ngày.

Đồng chí Chu Gó Xè (Phòng THADS Khu vực 4 – Lai Châu) chia sẻ một thực tế rằng chi phí xăng xe, ăn nghỉ cho một chuyến đi đôi khi cao gấp nhiều lần số tiền cần thu hồi. Tuy nhiên, anh khẳng định: “Pháp luật không phân biệt giá trị lớn hay nhỏ. Một khi bản án đã tuyên nhân danh Nhà nước, người Chấp hành viên có trách nhiệm thực thi đến cùng. Nếu bỏ qua những vụ việc nhỏ, tiền lệ xấu sẽ hình thành và niềm tin của bà con vào sự công bằng sẽ bị lung lay”.

Hơn cả việc thu tiền, đây là bài toán về tâm lý. Với đồng bào dân tộc thiểu số, 200.000 đồng là số tiền tích cóp lớn. Vì vậy, cán bộ phải vận dụng kỹ năng dân vận, vừa giải thích luật, vừa chia sẻ khó khăn để người dân hiểu rằng chấp hành án là cách tốt nhất để khép lại quá khứ và an tâm làm ăn.

“Cuộc chiến tâm lý” trên ghế nhà sàn

Rào cản lớn nhất tại Lai Châu không phải là núi cao, mà là ngôn ngữ và phong tục tập quán. Nhiều người dân vì không thông thạo tiếng phổ thông và nhận thức pháp luật còn hạn chế nên thường có tâm lý sợ hãi, thậm chí chống đối khi thấy cán bộ đến nhà.

Chấp hành viên Đỗ Khắc Tùng (Phòng THADS Khu vực 2 – Lai Châu) từng trải qua những buổi đối thoại căng thẳng mà anh gọi là “cuộc chiến tâm lý trên ghế nhà sàn”. Có những lúc, anh phải bỏ dở bữa cơm để lao ngay đến hiện trường tranh chấp đất đai đang xô xát. Thay vì dùng quyền uy áp đặt, anh chọn cách ngồi bên bếp lửa, lắng nghe nỗi bức xúc của bà con.

Anh Tùng thấu hiểu rằng với người vùng cao, đất đai không chỉ là tài sản mà là linh hồn, là di sản của tổ tiên. Để họ tự nguyện di dời hay hoán đổi diện tích theo bản án, người cán bộ phải tìm được điểm giao thoa giữa quy định pháp luật và tập quán địa phương. Sự chân thành, kiên trì “góp gió thành bão” chính là chìa khóa để chuyển hóa sự chống đối thành hợp tác.

Bám bản để giữ vững kỷ cương pháp luật

Mỗi hồ sơ thi hành án tại Lai Châu đều gắn liền với một phận người: là người mẹ già chờ con đi làm nương về để nộp thay án phí, hay những người trưởng bản thức trắng đêm cùng cán bộ hòa giải tranh chấp cho hai anh em ruột.

Việc “bám bản” không chỉ là hiện diện về mặt vật lý, mà là sự thấu hiểu sâu sắc địa bàn. Khi pháp luật được truyền đạt thông qua tiếng nói của những người có uy tín như già làng, trưởng dòng họ, hiệu quả sẽ tăng lên gấp bội. Đó là nghệ thuật kết hợp giữa tính nghiêm minh của pháp luật và sự linh hoạt trong vận động quần chúng.

Những Chấp hành viên vùng cao Lai Châu đang âm thầm hy sinh thời gian bên gia đình và sự an toàn cá nhân để đưa công lý đi xa hơn. Những con số về tỷ lệ thi hành xong không chỉ là thành tích báo cáo, mà là minh chứng cho hàng nghìn bước chân đã in dấu trên sườn đồi, biến những trang giấy vô hồn thành sự công bằng thực tế trong đời sống.

Góc nhìn chuyên gia: Thực tiễn tại Lai Châu cho thấy, trong môi trường đặc thù vùng cao, việc thực thi pháp luật không thể tách rời công tác dân vận. Khi niềm tin được xây dựng dựa trên sự chân thành, pháp luật sẽ không còn là “áp lực” mà trở thành “điểm tựa” để người dân ổn định cuộc sống.

Bạn nghĩ sao về sự hy sinh của những cán bộ tư pháp nơi biên cương? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn hoặc gửi lời động viên đến họ ở phần bình luận bên dưới!