Việt Nam: Tiềm năng trở thành 'Hub' nhiên liệu hàng không bền vững

Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) đang trở thành chìa khóa vàng giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu khử carbon, mở ra cơ hội trở thành trung tâm cung ứng năng lượng xanh tại khu vực.

Trong bối cảnh ngành hàng không toàn cầu đang chịu áp lực khổng lồ về việc giảm phát thải, cuộc đua chuyển đổi sang năng lượng sạch không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Tại Diễn đàn Đổi mới sáng tạo chính sách và công nghệ nhiên liệu hàng không bền vững - Việt Nam 2026 vừa diễn ra tại Đà Nẵng, các chuyên gia đã chỉ ra rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu này.

Lợi thế chiến lược: Từ nguồn sinh khối đến vị thế địa chính trị

Theo ông Fabrice Espinosa, Tổng Giám đốc Hiệp hội Nhiên liệu Hàng không bền vững châu Á (ASAFA), SAF dự kiến sẽ chiếm tới 60-70% tổng lượng nhiên liệu hàng không vào năm 2050 để đạt mục tiêu Net Zero. Việt Nam được đánh giá là “mảnh đất màu mỡ” cho hệ sinh thái này nhờ ba lợi thế cốt lõi:

• Nguồn nguyên liệu dồi dào: Việt Nam có thế mạnh cực lớn về phế phẩm nông nghiệp, phụ phẩm từ dầu ăn, mỡ động vật và sinh khối. Đây chính là đầu vào quan trọng nhất để sản xuất SAF.
• Năng lực công nghiệp: Hệ thống lọc hóa dầu và hạ tầng công nghiệp hiện có tạo nền tảng vững chắc cho việc triển khai công nghệ chuyển đổi.
• Vị trí chiến lược: Nằm tại trung tâm ASEAN và khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Việt Nam có khả năng trở thành điểm trung chuyển và cung ứng nhiên liệu xanh cho các hãng hàng không quốc tế.

Nghịch lý giữa tham vọng chính sách và thực tiễn triển khai Nhìn vào con số, thị trường SAF toàn cầu đang chứng kiến sự tăng trưởng bùng nổ. Ông Đỗ Hồng Cẩm, Phó Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, cho biết quy mô thị trường có thể nhảy vọt từ 2,7 tỷ USD (năm 2025) lên đến 40 tỷ USD vào năm 2034. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy một khoảng cách lớn. Hiện nay, SAF chỉ chiếm chưa đầy 1% tổng tiêu thụ nhiên liệu hàng không toàn cầu, và dự kiến đến năm 2026 mới đạt khoảng 0,8%. Điều này cho thấy dù chính sách rất quyết liệt nhưng năng lực sản xuất thực tế chưa đáp ứng kịp nhu cầu.

Những bước đi tiên phong của Việt Nam Dù còn nhiều thách thức, Việt Nam đã bắt đầu có những dấu ấn cụ thể trong việc hiện thực hóa lộ trình xanh hóa:

Giải bài toán “điểm nghẽn”: Cần cú hích từ thể chế Ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và khuyến công (Bộ Công Thương), nhấn mạnh rằng việc tự chủ năng lượng xanh không chỉ bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo an ninh kinh tế. Tuy nhiên, để bứt phá, Việt Nam cần giải quyết 3 “điểm nghẽn” lớn: chi phí sản xuất cao, nguồn cung hạn chế và rủi ro đầu tư do thiếu hợp đồng tiêu thụ dài hạn.

Để biến tiềm năng thành hiện thực, các chuyên gia đề xuất một lộ trình chính sách đồng bộ: - Tháng ¹⁰⁄₂₀₂₄: Ghi nhận 2 chuyến bay đầu tiên tra nạp nhiên liệu bền vững trong nước. - Tháng ⁶⁄₂₀₂₅ (Dự kiến): Công ty Lọc hóa dầu Nghi Sơn sẽ xuất bán lô sản phẩm thương mại SAF đầu tiên. - Tại Đà Nẵng: Skypec đã chính thức triển khai tra nạp SAF cho các chuyến bay của Vietnam Airlines, đánh dấu bước tiến quan trọng trong vận hành thực tế. 1. Ban hành lộ trình pha trộn bắt buộc: Quy định tỷ lệ SAF tối thiểu trong nhiên liệu bay để tạo cầu ổn định. 2. Ưu đãi tài chính mạnh mẽ: Gắn liền với thị trường carbon để giảm bớt gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp sản xuất. 3. Thiết lập cơ chế hợp đồng dài hạn: Tạo sự cam kết giữa hãng hàng không và nhà sản xuất để thu hút vốn đầu tư lớn vào hạ tầng. 4. Xây dựng chuỗi cung ứng khép kín: Tối ưu hóa việc thu gom sinh khối từ nông nghiệp để làm nguyên liệu đầu vào.

Góc nhìn chuyên gia: Việc chuyển đổi sang SAF không đơn thuần là thay đổi một loại nhiên liệu, mà là tái cấu trúc toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng. Việt Nam nếu biết tận dụng lợi thế về nông nghiệp để làm chủ công nghệ SAF, sẽ không chỉ giảm phát thải mà còn tạo ra một ngành công nghiệp mới đầy giá trị gia tăng.

Liệu Việt Nam có thể tận dụng tối đa lợi thế sinh khối để dẫn dắt thị trường SAF tại Đông Nam Á trong thập kỷ tới? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn về lộ trình xanh hóa này dưới phần bình luận!