Kênh thủy lợi Thạch Nham 'biến màu': Hệ lụy từ nước thải công nghiệp

Tình trạng ô nhiễm kênh thủy lợi Thạch Nham tại Quảng Ngãi đang ở mức báo động khi dòng nước đen đặc, bốc mùi, gây thiệt hại nặng nề cho sản xuất và đời sống người dân.

Trong khoảng nửa tháng trở lại đây, đoạn kênh chìm Sơn Tịnh chạy dài từ phường Trương Quang Trọng, xuyên qua xã Thọ Phong đến cầu Lệ Thủy (xã Tịnh Khê) đã thay đổi màu sắc một cách đáng sợ. Từ sắc xanh tự nhiên, dòng nước chuyển sang màu đen kịt, nhiều phân đoạn đặc quánh và bốc mùi hôi thối nồng nặc. Hệ quả nhãn tiền là hàng loạt cá rô phi chết nổi trắng xóa dọc tuyến kênh, biến nơi đây thành một “dòng sông chết”.

Nỗi ám ảnh kéo dài hàng thập kỷ của người nông dân

Đối với những người dân sống lâu năm tại khu vực này, ô nhiễm không còn là chuyện mới nhưng mức độ ngày càng nghiêm trọng. Ông Đinh Vàng (70 tuổi, trú tại thôn Phong Niên Hạ, xã Thọ Phong) chia sẻ rằng tình trạng này thường xuyên lặp lại, đặc biệt là vào mùa hè khi hệ thống thủy lợi cắt nước phục vụ sản xuất. Khi lưu lượng nước giảm, nồng độ chất ô nhiễm tăng cao khiến toàn bộ tuyến kênh, kể cả đoạn đổ ra biển, đều chuyển màu đen.

Nỗi lo lớn nhất của người dân không chỉ dừng lại ở việc mất đi nguồn thủy sản tự nhiên mà còn là sự thẩm thấu của chất độc vào đất và nguồn nước ngầm. Ông Lê Vân, một người dân địa phương, cho biết trước đây kênh là nơi nuôi vịt, đánh bắt cá, nhưng hơn 10 năm qua, những hoạt động này đã bị xóa sổ. “Ba năm nay không ai dám nuôi vịt trên kênh, ngay cả cá chết cũng không dám vớt cho vịt ăn vì sợ nhiễm độc”, ông Vân ngậm ngùi.

“Điểm đen” Tịnh Ấn Tây và lỗ hổng trong quản lý nước thải

Kênh chìm Sơn Tịnh đóng vai trò huyết mạch cung cấp nước tưới cho nhiều vùng canh tác. Tuy nhiên, theo nhận định của người dân, sự suy thoái môi trường bắt đầu gia tăng mạnh mẽ từ 20 năm trước, trùng thời điểm cụm công nghiệp Tịnh Ấn Tây đi vào hoạt động. Khảo sát từ UBND tỉnh Quảng Ngãi cho thấy, ngoài Tịnh Ấn Tây, tuyến kênh còn chịu áp lực từ khu công nghiệp Tịnh Phong và VSIP Quảng Ngãi với hỗn hợp chất thải từ nước thải công nghiệp, rác sinh hoạt và bao bì thuốc bảo vệ thực vật.

Đáng chú ý, cụm công nghiệp Tịnh Ấn Tây hiện có khoảng 15 doanh nghiệp sản xuất giấy, nhựa, thực phẩm nhưng vẫn chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung theo đúng quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2020. Dù tỉnh Quảng Ngãi từng bố trí 10 tỷ đồng để xây dựng hệ thống xử lý, nhưng dự án này vẫn “đắp chiếu” do vướng mắc về quy hoạch, lưu lượng xả thải và định hướng di dời.

Chế tài xử phạt: Liệu có đủ sức răn đe?

Trước áp lực từ dư luận, chính quyền xã Thọ Phong và phường Trương Quang Trọng đã cho lấy mẫu nước kiểm tra và thành lập đoàn liên ngành rà soát các doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhìn vào lịch sử xử lý, có thể thấy mức phạt hiện nay chưa đủ để thay đổi hành vi của doanh nghiệp. Từ năm 2014, hàng chục vụ vi phạm đã bị xử lý với số tiền hàng trăm triệu đồng.

Điển hình vào năm 2024, một doanh nghiệp đã bị phạt 150 triệu đồng vì xả nước thải chứa xyanua vượt quy chuẩn tới 21 lần. Đây là một con số gây sốc, cho thấy mức độ độc hại khủng khiếp mà môi trường đang phải gánh chịu. Hiện tại, Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh Quảng Ngãi đã tạm dừng thu hút đầu tư mới vào cụm công nghiệp Tịnh Ấn Tây để tập trung giám sát.

Góc nhìn chuyên gia: Việc đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế ngắn hạn tại các cụm công nghiệp nhỏ lẻ đang tạo ra những “vết sẹo” khó chữa lành cho hệ sinh thái nông nghiệp. Khi hệ thống xử lý nước thải tập trung bị trì hoãn, mọi biện pháp xử phạt hành chính chỉ mang tính chất “muối bỏ bể”. Giải pháp triệt để nhất hiện nay là quyết liệt di dời các cơ sở gây ô nhiễm nặng và hiện thực hóa dự án xử lý nước thải tập trung để trả lại màu xanh cho kênh thủy lợi Thạch Nham.

Bạn nghĩ sao về việc xử phạt hành chính đối với các doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường? Liệu mức phạt tiền có đủ sức răn đe hay cần những biện pháp mạnh tay hơn như đình chỉ hoạt động vĩnh viễn? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn dưới phần bình luận!