Hát Xoan Phú Thọ: Hành trình giữ lửa di sản tại TP.HCM

Hát Xoan không chỉ là di sản văn hóa phi vật thể quý giá của vùng đất Tổ mà còn đang được CLB Di sản TP.HCM bền bỉ gìn giữ và lan tỏa đến thế hệ trẻ.

Xuất thân từ những làng cổ nằm tại trung tâm bộ Văn Lang thời các vua Hùng dựng nước, hát Xoan không đơn thuần là một loại hình nghệ thuật, mà còn là tiếng nói tâm linh, là sự giao thoa giữa lễ nghi phong tục và niềm tin của con người đối với thiên nhiên, tổ tiên. Với đặc trưng là hát cửa đình, Xoan mang trong mình giá trị lịch sử sâu sắc, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cư dân Việt cổ.

CLB Di sản TP.HCM: 10 năm bền bỉ truyền lửa cho thế hệ trẻ

Tại một đô thị năng động và hiện đại như TP.HCM, việc duy trì một loại hình dân ca cổ truyền từ vùng đất Phú Thọ là một thách thức lớn. Tuy nhiên, CLB Di sản thuộc Hội Di sản TP.HCM đã chứng minh điều ngược lại thông qua hành trình 10 năm hoạt động không ngừng nghỉ. Không chỉ dừng lại ở việc biểu diễn, CLB đã chủ động đưa hát Xoan vào môi trường học đường thông qua chương trình “Sân khấu học đường”, giúp học sinh tiếp cận di sản một cách tự nhiên và đầy cảm hứng.

Giải mã sức hút từ kỹ thuật biểu diễn đa dạng của hát Xoan

Để những em học sinh không cảm thấy khô khan, Nghệ nhân Thanh Mai và các cộng sự đã khéo léo phân tích những nét đặc trưng cơ bản, giúp người học hiểu rõ cấu trúc phức tạp nhưng đầy tinh tế của loại hình này. Theo Nghệ nhân Thanh Mai, hát Xoan là sự hội tụ của nhiều dạng thức âm nhạc độc đáo:

• Hình thức thể hiện: Kết hợp linh hoạt giữa hát nói, hát ngâm, ngâm thơ và các ca khúc truyền thống.
• Kỹ thuật hòa thanh: Sử dụng lối hát đa thanh, hát đuổi và hát đan xen, tạo nên những tầng âm thanh phong phú.
• Phương thức tương tác: Sự kết hợp chặt chẽ giữa hát lĩnh xướng (người dẫn dắt) và hát đối đáp, tạo nên sự sôi động và gắn kết trong biểu diễn.

Từ danh sách “Cần bảo vệ khẩn cấp” đến sức sống mới tại đô thị

Năm 2011, UNESCO chính thức ghi danh hát Xoan Phú Thọ vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Đây là hồi chuông cảnh báo về nguy cơ mai một của một giá trị tinh thần vô giá. Nhờ những nỗ lực bảo tồn bài bản tại quê hương Phú Thọ và sự tiếp sức từ các đơn vị như Hội Di sản TP.HCM, hát Xoan đang dần thoát khỏi tình trạng nguy cấp.

Việc truyền nghề hát Xoan tại TP.HCM không chỉ có ý nghĩa về mặt nghệ thuật mà còn là một bài học thực tiễn trong việc bảo tồn di sản vùng miền. Điều này cung cấp dữ liệu quý giá cho các đề án bảo vệ văn hóa, chứng minh rằng di sản truyền thống nếu được đặt đúng môi trường và có phương pháp tiếp cận phù hợp sẽ luôn có sức sống mãnh liệt, bất kể khoảng cách địa lý.

Theo góc nhìn chuyên gia, việc đưa di sản vào trường học là con đường ngắn nhất để tạo ra “sự kế thừa tự thân”. Khi các em học sinh không chỉ hát mà còn hiểu được giá trị lịch sử, các em sẽ trở thành những đại sứ văn hóa tự nhiên nhất.

Bạn nghĩ sao về việc đưa các loại hình dân ca cổ truyền vào giảng dạy tại trường học hiện nay? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn với chúng tôi ở phần bình luận phía dưới!

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Hát Xoan có nguồn gốc từ đâu và đặc điểm chính là gì?Hát Xoan bắt nguồn từ các làng cổ vùng đất Tổ Hùng Vương (Phú Thọ), là loại hình dân ca lễ nghi phong tục, thường được hát tại cửa đình với các hình thức như hát nói, hát ngâm và đối đáp.

Tại sao hát Xoan từng được UNESCO đưa vào danh sách cần bảo vệ khẩn cấp?Do nguy cơ bị mai một theo thời gian và sự thay đổi của đời sống hiện đại, UNESCO đã ghi danh hát Xoan vào danh sách cần bảo vệ khẩn cấp năm 2011 để thúc đẩy các nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị.

CLB Di sản TP.HCM đã làm gì để lan tỏa hát Xoan đến thế hệ trẻ?Trong 10 năm qua, CLB đã tích cực truyền dạy hát Xoan cho học sinh thông qua chương trình “Sân khấu học đường”, phân tích chi tiết các kỹ thuật hát để các em dễ tiếp cận và gìn giữ.

Câu hỏi thường gặp

Hát Xoan có nguồn gốc từ đâu và đặc điểm chính là gì?

Hát Xoan bắt nguồn từ các làng cổ vùng đất Tổ Hùng Vương (Phú Thọ), là loại hình dân ca lễ nghi phong tục, thường được hát tại cửa đình với các hình thức như hát nói, hát ngâm và đối đáp.

Tại sao hát Xoan từng được UNESCO đưa vào danh sách cần bảo vệ khẩn cấp?

Do nguy cơ bị mai một theo thời gian và sự thay đổi của đời sống hiện đại, UNESCO đã ghi danh hát Xoan vào danh sách cần bảo vệ khẩn cấp năm 2011 để thúc đẩy các nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị.

CLB Di sản TP.HCM đã làm gì để lan tỏa hát Xoan đến thế hệ trẻ?

Trong 10 năm qua, CLB đã tích cực truyền dạy hát Xoan cho học sinh thông qua chương trình “Sân khấu học đường”, phân tích chi tiết các kỹ thuật hát để các em dễ tiếp cận và gìn giữ.