"Cuộc đua" hệ sinh thái: Ngân hàng Việt thoát ly bẫy tín dụng thế nào?

Việc chuyển đổi sang mô hình đa dịch vụ đang trở thành chiến lược sống còn giúp các ngân hàng Việt Nam thoát khỏi áp lực thu hẹp biên lợi nhuận NIM và đa dạng hóa nguồn thu.

Trong nhiều thập kỷ, thu nhập từ tín dụng (thuần lãi) luôn là “con gà đẻ trứng vàng” của các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, khi chênh lệch lãi suất huy động và cho vay ngày càng thu hẹp, biên lợi nhuận ròng (NIM) bị kéo xuống thấp, khiến mô hình ngân hàng truyền thống bộc lộ những giới hạn về tăng trưởng. Để phá vỡ thế bế tắc này, các nhà băng đang ráo riết xây dựng một hệ sinh thái tài chính toàn diện, nơi khách hàng có thể tìm thấy mọi giải pháp từ bảo hiểm, chứng khoán đến quản lý tài sản tại một điểm chạm duy nhất.

Hiện thực hóa hệ sinh thái: Không chỉ là bán chéo sản phẩm

Thay vì chỉ đóng vai trò đại lý phân phối (bancassurance) đơn thuần, nhiều ngân hàng đang tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị bằng cách sở hữu trực tiếp các công ty con. Điều này cho phép họ kiểm soát chất lượng dịch vụ và tối ưu hóa lợi nhuận.

Mảng bảo hiểm và chứng khoán: “Mảnh ghép” chiến lược

Điển hình như VPBank, tại Đại hội đồng cổ đông 2026, ngân hàng này đã thông qua phương án thành lập công ty con chuyên về bảo hiểm nhân thọ, sức khỏe và bảo hiểm liên kết. Theo ông Bùi Hải Quân, Phó Chủ tịch HĐQT VPBank, đây là bước đi then chốt để hoàn thiện hệ sinh thái, lấp đầy khoảng trống về quản lý quỹ và bảo hiểm.

Thực tế, các “ông lớn” như BIDV, Techcombank và MB đã sớm triển khai mô hình này với các doanh nghiệp bảo hiểm riêng. Trong khi đó, HDBank lại chọn cách tiếp cận linh hoạt hơn thông qua liên kết chặt chẽ với các định chế tài chính trong hệ sinh thái Sovico. Ở mảng chứng khoán, xu hướng gia tăng tỷ lệ sở hữu hoặc nắm quyền chi phối tại các công ty chứng khoán cũng cho thấy tham vọng tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh của các nhà băng.

Tiên phong trong tài sản số và giao dịch hàng hóa

Không dừng lại ở những sản phẩm truyền thống, các TCTD đang định vị mình là trung tâm của những loại hình tài sản mới. MSB chẳng hạn, đang chuẩn bị cơ sở vật chất và hệ thống lưu ký để tham gia vào sàn giao dịch bạc thỏi. Đặc biệt, sự xuất hiện của VPBank, Techcombank hay LPBank trong danh sách xin cấp phép hoạt động tài sản số cho thấy một tư duy mở, sẵn sàng đón đầu làn sóng công nghệ tài chính (Fintech) toàn cầu.

Tham vọng vươn tầm quốc tế qua Trung tâm Tài chính (IFC)

Một bước đi táo bạo khác là việc nhiều ngân hàng lớn như Vietcombank, VietinBank đang xúc tiến thành lập pháp nhân tại các Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC). Việc hiện diện tại IFC không đơn thuần là mở rộng địa bàn, mà là “tấm vé” để tiếp cận các nghiệp vụ tài chính phức tạp như ngân hàng đầu tư (Investment Banking) và các sản phẩm phái sinh hiện đại, từ đó nâng cấp năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế.

Vốn điều lệ: “Nhiên liệu” cho cuộc chơi đa năng

Việc vận hành một mô hình đa dịch vụ đòi hỏi tiềm lực tài chính khổng lồ để đáp ứng các quy định về an toàn vốn và đầu tư hạ tầng. Do đó, một làn sóng tăng vốn mạnh mẽ đang diễn ra:

• VPBank: Kế hoạch nâng vốn điều lệ lên mức ấn tượng, hơn 106.200 tỷ đồng.
• Vietcombank: Dự kiến phát hành hơn 1 tỷ cổ phiếu, tăng thêm tối đa 10.687 tỷ đồng trong năm 2026.
• VietinBank: Tăng vốn thêm hơn 28.000 tỷ đồng từ lợi nhuận giữ lại, tương đương mức tăng khoảng 36,3% vốn điều lệ.

Góc nhìn chuyên gia: Cơ hội song hành cùng rủi ro quản trị

Các chuyên gia từ SSI Research nhận định rằng, việc tích hợp bảo hiểm, chứng khoán và quản lý tài sản là bước đi tất yếu. Khi nguồn thu ngoài lãi tăng trưởng, nó sẽ bù đắp cho sự sụt giảm của NIM, tạo ra một bệ đỡ lợi nhuận bền vững hơn. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra bài toán hóc búa về quản trị.

Việc liên thông giữa các mảng nghiệp vụ khác nhau dễ dẫn đến rủi ro liên kết. Nếu không kiểm soát chặt chẽ việc phân bổ vốn và quản trị rủi ro chéo, sự mở rộng quá nhanh có thể trở thành gánh nặng cho hệ thống. Vì vậy, lộ trình “thận trọng, triển khai từng bước” mà nhiều ngân hàng đang áp dụng là hướng đi hợp lý để thích ứng với biến động pháp lý tại Việt Nam.

Lời kết

Sự dịch chuyển sang mô hình đa dịch vụ không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để các ngân hàng tồn tại và phát triển. Từ một đơn vị cho vay và huy động, ngân hàng đang trở thành một “siêu ứng dụng tài chính” thực thụ. Câu hỏi đặt ra là: Liệu năng lực quản trị rủi ro của các nhà băng có theo kịp tốc độ mở rộng của hệ sinh thái?

Bạn đánh giá thế nào về việc ngân hàng lấn sân sang mảng bảo hiểm và tài sản số? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận bên dưới!